باشد و چه عادل . * قبل از بيان حاصل جواب بفرمائيد مفاد تعليل و مدلول مفهوم چيست ؟ 1 - مفاد تعليل اين است كه : خبر غير علمى معتبر نيست چه مخبرش عادل باشد و چه فاسق . 2 - مدلول مفهوم اين است كه : خبر غير علمى عادل ، معتبر و حجت است . * از انضمام تعليل با مفهوم چه نتيجه‌اى حاصل مىشود ؟ اين نتيجه كه هر خبر غير علمى ، غير معتبر است مگر اينكه مخبرش عادل باشد ، فهو المطلوب . * مراد از عبارت ( الّا انّا ندّعى التعارض بين ظهور عموم التعليل . . . ) چيست ؟ حاصل جواب از تقرير مذكور است ، مبنى بر اينكه : با بيانى كه شد و خبر علماء از مورد آيه خارج گرديد ، مىپذيريم كه مفهوم ، اخصّ مطلق از عموم تعليل است ، لكن سخن ما در اين است كه : ميان ظهور عموم تعليل ( يعنى : عدم جواز عمل به خبر غير علمى عادل ) و ظهور جملهء شرطيه و يا وصفيه در ثبوت مفهوم و حجيت خبر غير علمى عادل ، تعارض برقرار است و امر مردد ميان يكى از دو عمل مىباشد : 1 - اينكه عموم تعليل را به واسطهء مفهوم تخصيص زده و همان تقريرى كه در اشكال شد ، بپذيريم . 2 - اينكه مفهوم را رد كرده و ملتزم شويم كه جملهء شرطيه و يا وصفيه مفهوم ندارد . و اما : چون حكم به خلوّ جمله از مفهوم ، اولى از تخصيص است ، ناگزير مفهوم ردّ شده و بدين ترتيب ، دليلى بر اعتبار خبر غير علمى عادل در دست نداريم . * در بيان مطالب فوق و تقديم خاص بر عام چند مبنا وجود دارد هريك را توضيح دهيد ؟ دو مبنا وجود دارد : 1 - مبناى ميرزاى نائينى 2 - مبناى مشهور . * مبناى ميرزا در باب تقديم خاص بر عام چيست ؟ اين است كه خاصّ ، قرينهء عرفيّه بر عام است ، و مفسّر عام . و قاعده اين است كه قرينه بر ذو القرينه و مفسّر بر مفسّر تقدّم دارد . اعم از اينكه هر دو از حيث دلالت مساوى باشند و يا يكى اقواى از ديگرى باشد . چرا ؟ زيرا در باب حكومت ، دليل حاكم بر دليل محكوم ، قوت دلالت معتبر نيست . در نتيجه : خاص بما هو خاص بر عام مقدم است .